Opnieuw leren eten met een buismaag kan een weg zijn van veel frustratie, weet diëtist Merel Roovers. Maar ook één van veel misverstanden. Let niet te veel op aankomen en afvallen, maar op sterker worden. ‘Het gaat om voeding én beweging.’
Je bent door een intensief traject van chemotherapie, bestraling, onderzoeken en een operatie gegaan. Een operatie waardoor eten niet meer gaat zoals het vroeger ging. En dan zit je ineens thuis de hele dag met die voeding te worstelen. Niet eten zorgt voor verzwakking. Wel eten zorgt voor klachten.
Herkenbaar? Zeker, zegt Merel Roovers, diëtist van het Erasmus MC en diëtistenpraktijk AM. In haar praktijk ziet zij veel mensen die een buismaag kregen. “De contactdag van SPKS bevestigde wat ik hier in het ziekenhuis en in mijn praktijk zie: de klachten en de oplossingen verschillen van mens tot mens.”
Ingrijpend
Roovers behandelt mensen die vanuit heel Nederland in Rotterdam zijn geopereerd na een buismaagoperatie. “Een ingreep die bepalend is voor de rest van je leven. Het verandert je spijsverteringsstelsel ingrijpend en heeft daardoor invloed op je leefstijl, zoals je eet- en beweegpatroon. Daardoor kunnen klachten optreden die vragen om een aanpak op maat.”
De goedbedoelde tips die circuleren zijn niet voor iedereen geschikt. “Zo kan drinkvoeding een fijn product zijn. Maar veel mensen met een buismaag kunnen dit niet verdragen. Het kan zorgen voor vroege dumping, waarbij je klachten krijgt zoals zweten, trillen, misselijkheid en diarree. Ook kan het ervoor zorgen dat je uren vol zit, waardoor de normale maaltijd in het gedrang komt.”
Ook wordt de drinkvoeding soms verkeerd gebruikt. “Sommige mensen knijpen hun neus dicht en slaan de drinkvoeding achterover. Dat is juist níét de bedoeling. Als je drinkvoeding of andere medische voeding wilt drinken, probeer dan eerst een kleine hoeveelheid, drink het rustig en verspreid het goed over de dag.”
Advies
Wie met diëtist Roovers praat, hoort in bijna elk advies doorklinken dat voor het opnieuw eten na een buismaagoperatie geen ‘one size fits all’ bestaat. “Er zijn geen regels over wat wel en wat niet mogelijk is na een buismaagoperatie, omdat het herstel, de klachten en de aanpak ervan verschillen per persoon. Bij de een is het nodig om wel tien keer op een dag te eten, terwijl de ander het nog steeds redt met drie keer per dag. De een moet rechtop slapen en de ander slaapt plat zonder problemen.”
Toch staan er in de vernieuwde brochure Leven met een buismaag die SPKS afgelopen november uitbracht wel een paar algemene adviezen. Roovers werkte eraan mee, samen met diëtisten uit het Chirurgisch Overleg Diëtisten Academische Ziekenhuizen (CHIODAZ), een landelijk netwerk van diëtisten gespecialiseerd in patiëntenzorg na een operatie aan het spijsverteringsstelsel. “Als netwerkgroep willen we de zorg verbeteren en dan is het fijn dat er een goede brochure is van de patiëntenorganisatie om mee te geven. De brochure is op een paar punten aangepast.”
Gewicht
Welke misverstanden ervaren patiënten na een buismaagoperatie? “Op nummer één staat het gewicht. Mensen vallen veel af en zeggen dan: ‘dat is niet erg, want ik heb reserves genoeg’. Maar na een grote operatie moet je lichaam volop herstellen. Als je afvalt terwijl het niet de bedoeling is, haalt je lichaam energie uit de spieren en dat is niet gezond. Je loopt zelfs meer risico’s op infecties, een slechtere wondgenezing en een trager herstel. Juist een stabiel gewicht is belangrijk, om je spiermassa en spierkracht zo goed mogelijk te houden.”
Later in het herstel is er soms nog steeds sprake van gewichtsverlies of kun je niet wennen aan je nieuwe gewicht. “Dan raken mensen soms erg gefocust op aankomen. Ook de omgeving gaat daarin mee: een partner is soms de hele dag bezig met wat je eet. Maar als je puur en alleen focust op het aankomen in gewicht, kom je aan in vetmassa. Tenzij je ondergewicht hebt, zal de toename van vetmassa er niet voor zorgen dat je je beter gaat voelen.”
Roovers wil het daarom liever hebben over ‘sterker’ worden in plaats van aankomen. “Focus op behoud van een gezond gewicht bij jouw lengte, en op het verbeteren van je spiermassa en spierkracht. Daar word je energieker en sterker van. Hoe je je voelt is belangrijker dan dat getal op de weegschaal. Het gaat om wat je eet én wat je doet, om voeding én beweging. Je kunt wel veel eiwitten eten, maar als je stilzit, zet zich dat niet om in spiermassa. Probeer dus te bewegen en te sporten naar kunnen om die spiermassa en spierkracht te verbeteren.”
Nuance
“Wat ik doe, is nuances aanbrengen”, zegt Roovers. “De adviezen zijn niet zwart-wit. Een lijstje met wat je wel en niet verdraagt; het bestaat niet. Want de operatie en het herstel valt voor ieder mens anders uit, net als wat je kunt eten en welke klachten je gaat ervaren. Je nieuwe leefstijl is dus ook voor ieder mens anders. Een ‘klein’ eetmoment zal voor de een bijvoorbeeld een portie van 350 gram zijn en voor de ander 150 gram.”
Opnieuw leren eten is dus beginnen, proberen en elke keer bijstellen. “Ik adviseer altijd met kleine porties te beginnen. Blijf ook experimenteren, want als een bepaald voedingsmiddel in de eerste maand niet lukt, lukt het misschien een paar weken later wel.”
Wat ze veel ziet, is dat mensen gefrustreerd raken omdat ze dingen moeten eten terwijl het tegenstaat of klachten geeft. “Het bord ‘moet’ leeg, of het warme avondeten ‘moet’. Die overtuigingen gaan ten koste van jezelf. Het is niet erg om bepaald eten of sommige eetmomenten tijdelijk te laten schieten omdat het niet lukt. Eten forceren zorgt voor stress en negatieve associaties. Juist door die spanning en stress kunnen klachten verergeren.”
Stop je energie in plaats daarvan in het experimenteren met ander eten en let op dat wat wel lukt. “Gebruik ook hulpmiddelen, zoals het zetten van een wekker om jezelf te herinneren wanneer het tijd is om te eten en pak kleiner servies, zodat het bord er alsnog vol uitziet. Vaak draait de hele dag om eten en drinken, maar creëer ook momenten van ontspanning.”
Lief voor jezelf
Stug vasthouden aan wat je gewend bent of vindt wat hoort, helpt je niet verder na deze operatie. “Het herstel van deze operatie kost tijd en het aanpassen van je leefstijl vraagt om discipline en geduld. Het is oké als de ene dag goed gaat en de andere dag opeens weer niet. Wees dus een beetje lief voor jezelf.”
Een grote angst van mensen voor de operatie is dat lekker eten nooit meer zal lukken. “Inderdaad is voor veel mensen het eten in het begin niet leuk meer. Dat kan best lang duren. Maar voor de meeste mensen wordt eten gelukkig wel weer lekker en fijn. Op de Contactdag van SPKS hoorde ik bijvoorbeeld handige tips voor uit eten gaan: bestel een kindermenu of twee keer een voorgerecht. Of: ga naar een tapasrestaurant, dan kun je na een paar tapas stoppen.”
Het belangrijkste advies is dus: doe niet wat moet, maar wat kan. “Een diëtist kan jou informeren en met je meedenken, maar jij bent uiteindelijk degene die bepaalt. Probeer te streven naar verbetering, ook al zijn het kleine stappen. Focus op wat wél goed gaat.”
Merel Roovers
Merel Roovers is diëtist in het Erasmus MC en heeft een eigen praktijk (diëtistenpraktijk AM) voor mensen uit heel Nederland die complexe voedingszorg nodig hebben maar niet (meer) bij een diëtist in het ziekenhuis terechtkunnen.
Tekst: Jose Leeuwenkamp | Foto’s: Pexels (Taryn Elliott)
