Is de kanker uitgezaaid? Na de diagnose maag- of slokdarmkanker draait alles om die vraag. Want uitzaaiingen in andere organen dan de maag of slokdarm, die bij de helft van de patiënten voorkomen, verlagen de overlevingskansen drastisch. Onderzoekers zoeken daarom naar betere behandelingen. Eén van de hoopvolle ontwikkelingen is immunotherapie. Hoe effectief is die bij deze vormen van kanker? We vragen het aan prof. dr. Hanneke van Laarhoven, internist-oncoloog en onderzoeker aan het Amsterdam UMC.
Wat is immunotherapie?
“Immunotherapie is een behandeling die het eigen afweersysteem helpt om kankercellen te herkennen en aan te vallen. Bij sommige kankersoorten, zoals melanoom, een agressieve vorm van huidkanker, heeft deze aanpak de behandeling revolutionair veranderd. Waar mensen met een uitgezaaid melanoom vroeger nauwelijks overlevingskans hadden, overleeft nu een groot deel van de mensen deze soort kanker wel. Dat verbluffende effect zien we helaas niet bij immunotherapie bij maag- en slokdarmkanker.”
Wanneer is immunotherapie beschikbaar als je maag- of slokdarmkanker hebt?
“Immunotherapie is op dit moment alleen beschikbaar voor patiënten met uitgezaaide maag- of slokdarmkanker die niet geopereerd kunnen worden én bij wie in de tumor het PD-L1-eiwit zit. Hoe meer PD-L1 we zien in de tumor, hoe groter de kans dat de immunotherapie aanslaat. Dát het goed aanslaat, zo goed dat patiënten jaren overleven zonder dat de kanker toeneemt, gebeurt helaas maar bij een kleine groep; naar schatting bij tien procent van alle patiënten. De kans op overleven is dus alleen voor een kleine groep patiënten echt aanzienlijk verbeterd.”
De realiteit is helaas dus nog steeds dat de meeste mensen met uitgezaaide slokdarm- en maagkanker hieraan overlijden.
“Ja. De eerlijkheid gebiedt ook te zeggen dat wij als onderzoekers niet precies weten waarom het bij die kleine groep mensen bij wie het wél aanslaat, zo’n goed effect heeft. De tumorbiologie is ongelooflijk complex. De oplossingen die we vinden, zijn nooit oplossingen voor alle kankertypes. En zelfs als we op celniveau een effect zien, bepaalt ook de algehele conditie van de patiënt of een behandeling aanslaat. Mensen met een goede conditie verdragen de bijwerkingen van chemo- en immunotherapie beter. Dat maakt een groot verschil.”
Er is onderzocht of immunotherapie ook werkt voor mensen met maagkanker die nog géén uitzaaiingen hebben en nog geopereerd moeten worden. Wat verwacht je daarvan?
“Dit wordt onderzocht in de Matterhorn-studie. We kijken naar de effectiviteit en veiligheid van durvalumab, een vorm van immunotherapie, in combinatie met chemotherapie bij patiënten voor en na de operatie. We hopen te gaan zien dat dit de overleving verbetert. De combinatie van immunotherapie en chemotherapie blijft namelijk veelbelovend. Ik verwacht dat we in de nabije toekomst nog belangrijke stappen gaan maken.”
In dat opzicht blijft immunotherapie dus echt wel de grote belofte…
“Ja en nee. Want immunotherapie is geen geneesmiddel zonder risico’s; de bijwerkingen kunnen ernstig zijn. En doorleven terwijl je weet dat je ook elk moment weer een slechte CT-scan uitslag kunt krijgen, is best heel ingewikkeld. Deze ‘doorlevers’ gaan een lastige fase van hun leven in. Je bent niet ’terminaal’, maar leeft wel in de enorme onzekerheid dat de kanker elk moment kan terugkomen. Hoe geef je dan je leven vorm? Ga je werken? Maak je plannen voor de toekomst? Dat zijn echt complexe levensvraagstukken.”
Geeft het jou als arts moed dat ook in deze moeilijk te behandelen groep ondanks alles wetenschappelijke vooruitgang wordt geboekt?
“Ja, natuurlijk. Als je weet waar we vijftig jaar geleden stonden, is de vooruitgang enorm. Maar voor veel mensen die vandaag de diagnose krijgen, gaat de vooruitgang te langzaam. Het is dus tegenstrijdig. Ik hoop daarom dat we in de nabije toekomst kunnen zeggen: met al die kleine stapjes kunnen we nu weer een hele grote stap vooruit zetten. Een stap die voor een grote groep mensen met uitgezaaide kanker wél een enorm verschil maakt.”
Redactie: José Leeuwenkamp | Fotografie: Marlou Pulles
